 | |  | |  | |  | |  | |  | |  |
Een joodse moeder schrijft aan haar zoon, kort voordat ze met 12.000 andere inwoners van
een Oekraïens getto door de nazi’s wordt vermoord. Haar brief is een fragment uit de roman
‘Leven en lot’ van de joodse Sovjetschrijver Vasilij Grossman (1905-1964). Dit boek heeft in de
Sovjet-Unie nooit mogen verschijnen. Inmiddels geldt het als de ‘Oorlog en vrede’ van de
twintigste eeuw.
De massa-executie van 15 september 1941 in Berdytsjiv, op bezet Sovjetgrondgebied,
markeert het begin van de Endlösung. Onder de slachtoffers is Grossmans eigen moeder.
Jaren later roept hij haar terug uit de dood, door zelf haar laatste brief te schrijven. Zo geeft hij
haar een stem – de stem waarmee zij haar laatste levensdagen vastlegt. Ze richt zich tot haar
zoon met woorden van een adembenemende intimiteit, doortrokken van een grenzeloze liefde.
Onbedwingbaar is haar drang om haar herinneringen door te geven.
In haar brief vertelt de moeder wat er tijdens de Duitse bezetting in de stad en binnen het getto
gebeurt. Achter haar beschrijving van kleine en alledaagse dingen tekent zich het echte drama
af: onverdraagzaamheid sluipt binnen in het persoonlijke contact tussen buren en bekenden.
Uiteindelijk breekt de samenleving in scherven uiteen.